Deepfake
Bahasa Inggeris: Deepfake
Deepfake ialah video, gambar, atau rakaman suara palsu yang dijana menggunakan AI untuk memaparkan seseorang — sama ada tokoh awam, selebriti, atau orang biasa — seolah-olah sedang menyebut atau melakukan sesuatu yang tidak pernah berlaku. Teknologi di sebaliknya sama seperti penjana video dan suara AI kreatif, tetapi istilah deepfake merujuk khusus kepada penyalahgunaan tanpa kebenaran untuk mengelirukan, memfitnah, atau menipu orang ramai.
Contoh: Video "menteri" umumkan sesuatu yang tak pernah dia sebut — itu deepfake.
Macam mana deepfake dibuat dan kenapa ia bahaya?
Dulu, memalsukan wajah atau suara seseorang dalam video memerlukan studio kesan khas yang mahal. Hari ini, dengan teknologi penukaran wajah, lip sync, dan voice cloning, penjenayah siber hanya memerlukan beberapa saat rakaman suara atau gambar awam daripada media sosial untuk meniru rupa dan suara seseorang.
Bahaya utamanya di Malaysia ialah penipuan kewangan (scam AI) dan fitnah. Contoh yang paling kerap berlaku ialah iklan pelaburan palsu di media sosial yang menggunakan wajah pemimpin negara, tokoh agama, atau selebriti terkenal dengan gerakan bibir yang diubah suai supaya nampak seperti mereka mempromosikan skim pelaburan palsu.
Beza video AI kreatif dengan deepfake
Sebagai pembikin kandungan video AI, saya sangat tegas tentang garisan pemisah antara karya kreatif yang beretika dengan deepfake yang menipu:
- Karya video AI kreatif: Menggunakan watak rekaan sendiri, maskot, atau wajah rakan yang telah memberi kebenaran jelas, serta bertujuan untuk hiburan, penceritaan, atau pendidikan tanpa memperdaya penonton tentang fakta sebenar.
- Deepfake (penyalahgunaan): Menggunakan wajah atau suara individu sebenar tanpa izin mereka untuk menyebarkan berita palsu, memeras ugut, mencemarkan maruah, atau menipu duit orang ramai.
5 tanda untuk kesan video deepfake atau scam AI
Walaupun kualiti AI makin tajam, kebanyakan video scam AI masih mempunyai tanda-tanda yang korang boleh perhatikan jika tengok dengan teliti:
- Gerakan bibir dan gigi: Bibir nampak sedikit kabur, bertindih, atau tidak selari sepenuhnya dengan sebutan suku kata Bahasa Melayu.
- Suara terlalu rata: Intonasi suara kedengaran mendatar, nafas tidak semula jadi, atau sebutan loghat tempatan bunyi pelik.
- Sempadan wajah dan aksesori: Bahagian tepi pipi, telinga, cermin mata, atau tudung nampak berkelip-kelip bila kepala bergerak.
- Tawaran yang tak masuk akal: Tokoh terkenal tiba-tiba menjanjikan pulangan tetap atau meminta korang tekan pautan WhatsApp/Telegram yang meragukan.
- Tiada di saluran rasmi: Video itu hanya muncul daripada akaun iklan asing dan tiada langsung di akaun rasmi tokoh atau berita arus perdana.
Cara lindungi keluarga & tempat lapor di Malaysia
Langkah perlindungan terbaik untuk keluarga ialah menetapkan satu "kata laluan keluarga" rahsia. Jika ada panggilan kecemasan (kononnya suara anak atau saudara meminta wang segera), letak telefon dan hubungi semula nombor asal mereka.
Jika korang atau ahli keluarga menjadi mangsa di Malaysia:
- Jika wang telah dipindahkan kepada scammer: Hubungi segera Pusat Respons Scam Kebangsaan (NSRC) di talian 997 atau talian hotline bank korang untuk cuba menyekat aliran wang, kemudian buat laporan di balai Polis Diraja Malaysia (PDRM).
- Jika melibatkan kandungan palsu atau penyamaran di media sosial: Laporkan pautan tersebut kepada platform berkenaan, buat laporan polis (PDRM), dan salurkan aduan kepada Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC / SKMM).
Soalan lazim
Adakah membuat dan menyebarkan deepfake salah di sisi undang-undang di Malaysia?
Menyalahgunakan imej atau suara orang lain tanpa izin untuk menipu, memfitnah, mengugut, atau menyamar boleh dikenakan tindakan di bawah undang-undang jenayah dan komunikasi sedia ada di Malaysia. Jika korang menghasilkan video AI untuk tujuan kreatif, gunakan watak rekaan sendiri atau dapatkan kebenaran jelas daripada individu terlibat.
Apa perlu saya buat kalau terjumpa iklan scam AI guna muka artis atau pemimpin?
Jangan tekan sebarang pautan di dalam iklan tersebut dan jangan kongsi semula tanpa amaran. Tekan butang 'Report' (Lapor) pada platform media sosial berkenaan sebagai penipuan (scam/impersonation), dan maklumkan kepada ahli keluarga terutamanya warga emas supaya mereka tidak terpedaya.
Boleh ke penjenayah tiru suara saya hanya daripada panggilan telefon pendek?
Teknologi voice cloning memang boleh meniru warna suara daripada rakaman pendek yang jelas, terutamanya daripada video awam di media sosial. Sebab itu, jangan sekali-kali luluskan pindahan wang hanya kerana suara di telefon kedengaran macam kenalan korang — sentiasa sahkan melalui panggilan balik atau bersemuka.
Nak belajar cara buat video AI kreatif dengan cara yang betul dan beretika? Lihat resipi langkah demi langkah di /resipi/ atau panduan asas di /belajar/.